Op 2 september jl. ben ik naar de jaarlijkse GZB predikantenochtend geweest in Woudenberg. Het thema was secularisatie in Nederland en in Malawi. Een aantal broeders uit onze zusterkerk in Malawi en prof. dr. Herman Paul hielden een inleiding. Wellicht denk je bij secularisatie aan kerkverlating.  Dit is zeker ook het geval, maar naast ontkerkelijking valt ook het ontkennen van een godheid onder deze term. Zo analyseerde Dr. Paul dat in een geseculariseerd wereldbeeld er nauwelijks iets verandert als God er niet zou zijn. Zo geven kerkverlaters vaak aan dat zij de relevantie van God in hun leven niet ervaren. Dat zette mij even stil, want wat zou er in mijn leven veranderen als God er niet zou zijn. Vinden wij het als kerkgangers ook niet moeilijk om God in het leven van alledag te vinden? Het is een gave om te ontdekken dat God en Zijn zorg voor deze wereld er werkelijk toe doen.

Secularisatie als straf van God? 

Het greep mij persoonlijk aan dat tijdens de bespreking op deze ontmoeting werd gesuggereerd dat het mogelijk zou zijn dat secularisatie een straf van God is. Dit kwam heel erg hard bij mij binnen. Dr. A. van de Beek beschrijft in zijn boekje: “Is God terug?” de angst dat God ons verlaten heeft. Bij mij riep dat allerlei vragen op, want kan God als Hij alomtegenwoordig is ons toch verlaten? Toch is dit niet vreemd in de Bijbel. Dr. Van de Beek geeft het voorbeeld dat Ezechiël in een visioen God ziet vertrekken uit de tempel (Ezechiël 10). God deed dat omdat Hij kwaad was, omdat de mensen dachten dat Hij er niet was. Zou het zo vandaag de dag ook niet kunnen zijn?

Ze verlangen naar een teken, maar de hemel lijkt van koper.

Horen wij vandaag de dag niet heel veel van mensen dat zij weinig van God ervaren of dat ze Hem meer zouden willen voelen? Ze geloven in God, maar Hij is verborgen. Ze verlangen naar een teken, maar de hemel lijkt van koper.  Misschien herkent u dat ook wel en sluit u zich volkomen aan bij Psalm 42, waar de psalmdichter schrijft: “Zoals een hert schreeuwt naar de waterstromen, zo schreeuwt mijn ziel tot U, o God!”. Het mooie aan deze Psalm vind ik dat hierbij het bestaan van God niet ter discussie wordt gesteld. De psalmdichter is ervan overtuigd dat God er wel is, maar zich niet toont. Dan komt de vraag tot ons hoe dat bij ons is. Vertrouwen wij ook zo op het bestaan van God of gaan wij gelijk twijfelen aan Zijn bestaan wanneer wij even niets van Hem ervaren?

Missionaire beleidsplannen vs. vertrouwen

Naast de Bijbel laat ook de kerkgeschiedenis ons zien dat dit een probleem is van alle tijden. Rowan Williams illustreert dit in de kathedraal van Canterbury, hier laat hij in de documentaire: “Goodbye to Canterbury” zien dat de mensen ook in de twaalfde eeuw al gevoed, onderwezen en gecorrigeerd moesten worden. Ook toen hadden mensen moeite God te vinden in het bestaan van alledag. Kortom: het probleem van vandaag de dag is niet uniek. Onze kerk wordt niet voor het eerst met secularisatie geconfronteerd. Maar wat kunnen wij hier dan tegen doen?

Dr. Paul stelt dat het niet gaat om hetgeen wij doen. Beheersing, controledrang en bestrijding van secularisatie hoort vreemd te zijn aan het christendom. Zowel optimisme als pessimisme zijn gebaseerd op metingen, getallen, prognoses, realistische toekomstscenario’s. Vertrouwen daarentegen neemt tot God Zelf de toevlucht en belijdt dat de toekomst in zijn handen ligt. Zo laat Dr. Paul ons zien dat we afhankelijk zijn van God. Wij als mensen zijn voortdurend geneigd om onszelf in het middelpunt te plaatsen. Maar het hangt niet af van onze daden, we moeten juist leren ons hart te openen voor dat wat God zegt en doet, want we belijden dat God zijn kerk tot aan het eind der tijden zal behoeden.

Maar het hangt niet af van onze daden, we moeten juist leren ons hart te openen voor dat wat God zegt en doet

Ons afhankelijk weten van God betekent niet dat Dr. Paul hier oproept tot een bepaalde passiviteit. Het is nooit verkeerd om eeuwenoude lessen ter harte te nemen: neem dagelijks tijd voor God, trek op met voorbeeldfiguren die concreet laten zien wat een leven in afhankelijkheid van God inhoudt en wanhoop niet als je God niet altijd ervaart.

Tot slot

Afgelopen zondag mocht er in veel gemeenten startzondag zijn. Al het winterwerk gaat weer van start. Ik raad je aan om naar club, catechisatie of kring te gaan. Juist wanneer je niet altijd iets van God ervaart, kunnen we elkaar daar wijzen op God en leren afhankelijk van Hem te leven. Ik zeg dit niet omdat dit formules zijn om de secularisatie tegen te gaan. Maar wanneer we ons als leerling opstellen beseffen we dat als het voortbestaan van de kerk in onze handen zou liggen het er eerder slechter aan toe zou gaan als beter. Zo mogen we beseffen dat een christen beter niet aan de knoppen zit, maar op zijn knieën ligt.

Ik werd op deze GZB-morgen stil gezet bij wie onze God is en dat maakt mij kleiner. Ik ben geneigd om mezelf centraal te zetten maar dan denk ik aan onze Malawiaanse broeders. Toen hen werd gevraagd om een tip tegen de secularisatie in Nederland hadden zij geen lezing van een kwartier nodig, maar antwoordden zij: “Walk the talk”. Hebben wij daar niet onze handen vol aan?

Pieter-Jan van Halum

Pieter-Jan van Halum

Een enthousiaste kerkelijk werker, die zich met veel passie en bevlogenheid inzet voor de kerk. Hij ziet het als uitdaging om de rijkdom van de christelijke traditie opnieuw te ontdekken in de huidige context. Hij hoopt medechristenen en religieuze zoekers te mogen bijstaan en te inspireren in een zoektocht naar geestelijke groei.
Pieter-Jan van Halum

Latest posts by Pieter-Jan van Halum (see all)